"Việt Nam là quê hương, tôi sẽ trở về khi đã kết thúc vòng tròn cuộc sống của mình, dù chưa biết là lúc nào" – Nghệ sĩ dương cầm Đặng Thái Sơn tâm sự trong một lần trở về quê hương. Ông là một trong 19 Kiều bào vinh dự nhận giải Vinh danh nước Việt năm 2004.

Đặng Thái Sơn, một con người của những thanh âm.

 

 

Một cậu bé mê đàn...

 

Năm 1958, cậu bé Đặng Thái Sơn ra đời. Đặng Thái Sơn là con của nhà thơ Đặng Đình Hưng và nữ nghệ sĩ dương cầm Thái Thị Liên - một trong những nữ nghệ sĩ dương cầm đầu tiên của Việt Nam tốt nghiệp khoa Dương cầm tại Nhạc viện Prague - Tiệp Khắc. Những vần thơ của bố và những bản dương cầm của mẹ - đã ươm mầm cho những giấc mơ nghệ thuật của Đặng Thái Sơn. Mới 3, 4 tuổi, Sơn đã lân la đến bên cây đàn piano và như bị dính chặt vào đàn. Chính mẹ của Đặng Thái Sơn là người thầy cho những bản nhạc đầu đời của anh.

Năm Sơn 12 tuổi (1970), mẹ của cậu trở về từ cuộc thi Chopin ( Warsaw – Ba Lan) đã mang theo những đĩa nhạc Chopin. Những bản polonaise bất hủ, những bản prelude, những điệu vũ nhạc marzuka... của Chopin đã làm tâm hồn nhạy cảm của Đặng Thái Sơn trở nên ngây ngất .

Năm 1974, giáo sư Isaac Katz trong 6 tháng phụ trách bộ muôn âm nhạc cổ điển Tây phương tại nhạc viện Hà Nội đã phát hiện ra Đặng Thái Sơn và góp tiếng nói, tạo điều kiện cho anh được sang Nga đào tạo tại nhạc viện Quốc gia Tchaikovsky. Tại nhạc viện Tchaikovsky, ngoài thầy Isaac Katz, Đặng Thái Sơn còn được học những lý thuyết cơ bản cần thiết cho một người chơi piano chuyên nghiệp ở mức độ cao với giáo sư Vladimir Natanson. Và chuyên ngành trình diễn piano của anh được chính giáo sư Dmitri Bashkirov đào tạo.

 

Tháng 10.1980, một sự kiện lớn đã đưa Đặng Thái Sơn bước vào làng âm nhạc thế giới khi anh là người châu Á đầu tiên đoạt Huy chương Vàng tại cuộc thi âm nhạc quốc tế Chopin lần thứ 10 được tổ chức tại Warsaw (Ba Lan). Bên cạnh 4 cuộc thi: Van Cliburn ( Texas - Mỹ), nữ hoàng Elizabeth (Bruxelles - Bỉ), Tchaikovsky ( Moscow – Nga) và cuộc thi ở Leeds (Anh) thì Chopin là một trong năm cuộc thi quốc tế lớn nhất thế giới. Năm ấy, Sơn 22 tuổi. Giải thưởng này đã đưa bước chân Đặng Thái Sơn đến với các khán phòng lớn như Lincoln Centre (New York), Jordan Hall (Boston), Barbican Centre (London), Salle Pleyel (Paris)… Anh đã tham gia những dàn nhạc giao hưởng lớn trên thế giới như: Montreal Symphony Orchestra, BBC Philharmonic, Prague Symphony, Sydney Symphony... Từ cuộc thi Chopin, những đòi hỏi về nhạc Chopin dần trở nên gần gũi với Đặng Thái Sơn, để rồi khi những bản nhạc nocturne, ballad, valse… của Chopin vang lên dưới những ngón tay “lướt sóng” của anh, một phần hồn trong nhạc của Chopin như được tái sinh. Gần gũi, “sở trường” là Chopin, nhưng Đặng Thái Sơn vẫn thích biểu diễn những tác phẩm của Bethoven, Mozart, Debussy… Vốn không thích lối đánh mạnh bạo, Đặng Thái Sơn chinh phục cây đàn piano đồ sộ bằng cách vận hồn vào tác phẩm với sự tinh tế, nhạy cảm của một tâm hồn Á Đông.

Một bất ngờ đến cùng anh vào năm 1999: Đặng Thái Sơn là nghệ sĩ piano duy nhất không phải là người Ba Lan được mời đến dự buổi hòa nhạc nhân kỷ niệm 150 năm ngày mất của F.Chopin. Từng là giám khảo trong nhiều cuộc thi âm nhạc, nhưng Đặng Thái Sơn cũng chính là người Á Đông đầu tiên được chọn vào Ban giám khảo Concours Chopin năm 2005.

Đặng Thái Sơn dưới cái nhìn của những tờ báo quốc tế

 

Thật ngắn gọn, tờ THE GUARDIAN ( London, 29. 10.1986) chỉ nhận định: “Sự trình diễn của ảo thuật”.

“… mê hoặc và tỏa sáng, sự đều đặn và nhịp nhàng của những ngón tay bảo đảm cho sự hoàn hảo đầy chất thơ”, tờ THE TIMES ( London, 25.03.1991).

THE SAN DIEGO READER ( USA, 01.11.2001) "sửng sốt": “Tại sao chúng ta không được nghe Đặng Thái Sơn trước kia? Đặng Thái Sơn quả là một tay chơi piano hoàn hảo với một kỹ thuật làm người nghe sửng sốt… Anh chơi liền mạch, một sự khéo léo tài tình, với một khả năng tưởng chừng vô tận. Sự nhạy cảm, cảm giác tự do và năng lực tinh thần tập trung một cách mãnh liệt là điều mà bất cứ một nghệ sĩ piano chuyên nghiệp nào cũng cần phải có...".

Ngày 15.11.2002, tờ THE PLAIN DEALER ( Cleveland, USA) phê bình: “Người nghệ sĩ piano này đã tạo ra sự quyến rũ mê hoặc. Những ngón tay lướt trên phím đàn như những tia chớp đầy dứt khoát".

 

Trong một bài viết (đăng trên Common Talk Weekly), nhân Liên hoan Piano Gulangyu tại Trung Quốc vào tháng 8.2004, Đặng Thái Sơn đã để lại cho tác giả Su Wei ấn tượng: “Cuộc gặp đầu tiên của tôi với Đặng Thái Sơn đã làm tôi cảm thấy kính trọng, hồi hộp và thậm chí khá căng thẳng. Tất cả những cảm giác ấy đến với tôi từ chính những “hào quang” của anh ấy…Tuy nhiên, trong cuộc đối thoại với Đặng Thái Sơn, tôi thật khó có thể liên tưởng người nghệ sĩ dương cầm nổi tiếng thế giới với người đàn ông kín đáo đang ngồi trước mặt tôi. Anh ấy nở nụ cười khuyến khích tôi, gật đầu với những câu hỏi tôi đưa ra và kiên nhẫn giải thích những ý tưởng của anh ấy…”.

Hai quê hương trong một trái tim

Sau 10 năm sống tại Moscow (1977 – 1987), Đặng Thái Sơn đến Nhật Bản và là giáo sư danh dự của Trường Đại học Âm nhạc Kunitachi (Tokyo). Năm 1989, chuyến du lịch đến Montreal ( Canada) lần đầu tiên đã làm Sơn phải thốt lên: “Phải, đây chính là nơi tôi muốn đến”. Năm 1991, anh trở lại Montreal và định cư ở đó. Sơn từng chia sẻ: “Ở Pháp có nhiều buổi hòa nhạc hơn và đời sống nghệ thuật ở Pháp thật sự thú vị, nhưng Canada đem lại cho tôi một không gian rộng lớn và điều kiện sống thoải mái. Khi tôi khép cửa lại và lướt trên những phím đàn, tôi thích Montreal. Nó đem lại cho tôi sự cân bằng”. Cùng với mẹ, anh trở thành công dân Canada vào năm 1995.

Định cư ở Canada, nhưng với Đặng Thái Sơn, nước Nga mới chính là quê hương thứ hai sau Việt Nam. Và những hoạt động nghệ thuật – xã hội của Đặng Thái Sơn đều hướng chính về hai quê hương này... Anh từng lưu diễn quyên góp tiền để ủng hộ xây dựng lại nhạc viện Tchaikovsky vì bị hỏa hoạn; cùng một nhóm bạn người Nhật đã thành lập một quỹ từ thiện chủ yếu giúp đỡ nhạc viện Hà Nội; cũng từ quỹ từ thiện này, Đặng Thái Sơn kêu gọi chính phủ Nhật hỗ trợ sách nhạc, đàn… cho một số trường tại Việt Nam.  Anh vẫn thường về Việt Nam mỗi năm để tham dự những buổi hòa nhạc lớn tại Hà Nội cũng như thành phố Hồ Chí Minh. Với Sơn, mùa thu Hà Nội là một cái duyên hội ngộ với những cảm xúc tuổi thơ, những ký ức về một quê hương thân thuộc...

Hiện nhạc sĩ Đặng Thái Sơn đang giảng dạy cho sinh viên Khoa Âm nhạc Trường Đại học Montreal – Canada. Anh dự định sẽ làm "chiếc cầu" đưa các sinh viên nhạc viện Việt Nam sang Canada du học. Đặng Thái Sơn quan niệm: tài năng sẽ được phát triển nếu ngoài việc khổ luyện, còn có cơ hội cọ xát trong các cuộc tranh tài quốc tế. Mỗi lần về thăm Việt Nam, anh thấy vui khi đất nước ngày càng phát triển và hoạt động âm nhạc ở Việt Nam cũng đã có những dấu hiệu thăng hoa. Và niềm vui ấy càng được nhân rộng thêm, khi trong những chuyến lưu diễn của mình, Đặng Thái Sơn gặp được những người Việt Nam thành công trên thế giới…

“Tôi sống giống như một cây lúa. Càng nặng hạt càng trĩu bông. Chỉ có lúa lép mới cứ ngẩng cao đầu mà thôi” - Đặng Thái Sơn

<Thuý Hà tổng hợp>

---

Hoàng Ngọc Kiểu @ 17:30 13/07/2011
Số lượt xem: 1352